Σπάνια, συμβαίνει το εξής: κάποια βιβλία (θα ‘ναι πέντε ίσως έξι σε ολόκληρη τη ζωή), είναι τόσο ταιριαστά ταιριάσματα με τον αναγνώστη κι αποκτάνε αυτές τις μνημειώδεις εσωτερικές διαστάσεις που σε αναγκάζουν να μην έχεις να πεις τίποτα για την πλοκή, τη χρονιά, τα πρόσωπα, τις αφηγήσεις, αλλά να φιλοσοφήσεις γενικά και αόριστα για την ανάγνωση, όπως κι ένα σπουδαίο ταίριασμα με τους άλλους μπορεί να σε σπρώξει να μιλάς για ώρες για την ευεργεσία της φιλίας στο ανθρώπινο πνεύμα.
Τα τελευταία χρόνια, τα πιο ‘ενήλικα’ μου χρόνια αναγνωστικά, που ενώ κανείς δεν ξεπερνά ποτέ το σοκ των κλασικών γνωστών βιβλίων, ωριμάζει και κάνει χώρο για (σχεδόν) τα πάντα – τουλάχιστον έτσι το κρίνω εγώ. «Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε» του Ρίλκε με είχε ταράξει, λες και περνούσα έρωτα με το ανύπαρκτο – υπαρκτό. Πάνω που έλεγα δεν θα το ξαναπάθω, ένας Αμερικάνος φιλόλογος σε ένα μαγαζί στο Μαρούσι μού πρότεινε το «Ανάστροφα» του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς και άλλαξε η εσωτερική μου γεωγραφία με τρόπους που δεν θα μπορούσα να περιγράψω. Και να ‘μαστε σήμερα! Για τον μηχανικό Γκοντζάλο Πιρομπουτίρρο, το alter ego του Κάρλο Εμίλιο Γκάντα, κατοίκου του φανταστικού Μαρανταγκάλ, διάβασα πέρυσι, αλλά ήξερα καλά πως δεν το ‘χα διαβάσει σωστά. Για να τα ‘χω καλά με την αναγνώστρια μέσα μου (αυτό το παιδί που παίρνει στα σοβαρά τα βιβλία των διακοπών, βέβαιη πως αυτά θα είναι το highlight των ηλιόλουστων ουρανών και των αφρώδη κυμάτων, αλλά και τη μοναχική έφηβη με την ψυχή ανίσχυρου ζώου αλλά και μονάρχη) το τοποθέτησα στη στοίβα με τα αδιάβαστα, ώστε να επανέλθω. Και τι δώρο μου κανα!
Μάλιστα, μού ρθε στο μυαλό μια συζήτηση που δεν ξέρω τι πρέπει να κάνω για να ξεχάσω, όπου άκουσα την παρατήρηση του να μην πέφτουν οι συγγραφείς στο παράπτωμα της «ομορφιάς» και αφού σκεφτόμουν για ώρα τη σακούλα στο American beauty, κρατήθηκα να μην ανταποδώσω το κήρυγμα από την ανάποδη – τόσα λέμε για τον αναγνώστη, αλλά ας θυμηθούμε πως είναι ένας άνθρωπος που ίσως γονάτισε μπροστά από τις θημωνιές κάποιων λέξεων κι έτσι κατέληξε να είναι αυτός που είναι – τι τον έσπρωξε να λυγίσει τα γόνατα, εάν όχι αυτή η «ομορφιά», που μάλλον πολλά μπορεί να πει κανείς γι’ αυτή κι ας την ορίσει όπως θέλει – για εμένα είναι περιπτώσεις σαν τον Γκάντα που για το δικό μου μάτι είναι τόσο δύσκολο να εξαντληθεί – αντιθέτως, όσο διαβάζεις θεριεύει και σε τρομάζει η δύναμή του, όσο διαβάζεις ταΐζει κι εσένα, παίρνεις λίγο εσωτερικό ανάστημα. Ομορφιά είναι που μπορείς να διαβάσεις άμυαλα, μόνο από τους ήχους των λέξεών του και επίσης ομορφιά είναι που οι περισσότερες σελίδες υποπίπτουν στο σφάλμα του μυστηρίου – πρόκειται για αληθινή πόλη; Φανταστική; Εάν είναι φανταστική πώς του ρθε; Για ποια χρονιά λέμε; Τι αντικείμενο είναι αυτό που περιγράφει τόση ώρα; Τα τοπία και οι ατελείωτοι άνθρωποι, μικροαστοί και επαρχιώτες που μπαινοβγαίνουν στα τοπία, ποιοι είναι; Αξίζει να θυμάμαι τίποτα από αυτά; Τι ναι όλα αυτά τα λατινικά; Ποια η σημασία αυτών των υψηλόφρονων όρων που ενίοτε χυδαιολογούν και ανακατεύονται με την αποξένωση και άλλες σκοτεινές εικόνες κωμικών ή γελοίων καταστάσεων; Αυτός ο άγριος φιλοσοφικός στοχασμός, η χαριτωμένη μισανθρωπιά του και ο ταπεινός καθρέφτης: τι είμαι μπροστά σε αυτή την απεραντοσύνη που περιγράφει; Θα βγει από το εργαστήρι του; Θα σταματήσει να με κάνει να φοβάμαι γράφοντας την μπαρόκ, μελαγχολική εγκυκλοπαίδεια του; Θα μου επιτρέψει να επιστρέψω στο γήινο ταξίδι μου; Ελπίζω όχι.
•
Ἀνεπαίσθητο ρίγος διαπερνᾶ τὶς κυρίες, ὅταν ἀκοῦνε τὴν τιμητική προσφώνηση «κυρία», ἀπὸ αὐτὰ τὰ εὐπειθῆ φράκα. « Ἕνα ἀνάμεικτο κρέμα σοκολάτα γιὰ τὴν κυρία, μάλιστα κυρία!» Ἦταν ἀπὸ τὸ λαιμό μέχρι τις φτέρνες σὰν νὰ σὲ μαστίγωνε ἡ γλυκύτητα, « ἡ μυστικὴ ἁγνὴ χαρά »’ τοῦ ὕμνου. Καὶ στοὺς ἄνδρες ἐπίσης ὁ μυστικὸς κνησμὸς τῆς ἱκανοποίησης ποὺ ἀνεβαίνει ἀπὸ τοὺς βουβῶνες μέχρι τὰ μηνίγγια καὶ τοὺς βολβούς: ἡ ψευδαίσθηση σχεδόν, ἑνὸς λεπτοῦ μαρκιονικῆς ἐξουσίας. Ξαφνικά ξεχάστηκαν ὅλες οἱ ἀπεργίες· οἱ κραυγές θανάτου, τὰ ὁδοφράγματα καὶ ἡ Κομμούνα, οἱ ἀπειλὲς ἀπαγχονισμοῦ στοὺς φανοστάτες, ἡ πορφύρα στὸ νεκροταφεῖο Père Lachaise καὶ ἡ στυφὴ μαύρη ὀργὴ πάνω στὴν ἐγκατάλειψη ὅπως στὸν Goya τῶν νεκρῶν σωμάτων· καὶ οἱ ταραχές, οἱ ἀποκλεισμοὶ καὶ οἱ πόλεμοι καὶ οἱ σφαγὲς ὅλων τῶν εἰδῶν σὲ κάθε γωνιὰ τῆς γῆς γιὰ μιὰ στιγμή! γι’ αὐτὴ τὴ στιγμὴ ἀπόλαυσης. Ὤ! γλυκό βάσανο ! Που προκαλεῖ τὸ ὑπάκουο φράκο : « Ἕνα λεμό vi-seltz γιὰ τὸν κύριο, μάλιστα κύριε ! Λεμόνι-seliz στὸν κύριο ». Ἡ θαυμάσια κραυγή, μεγαλοπρεπέστατη, γεμάτη σεβασμὸ καὶ με συγκινητική προθυμία, πιο μεθυστικὴ καὶ ἀπὸ ἠλύσια μελωδία τοῦ Μπελλίνι, μεταδιδόταν ἀπὸ σερβιτόρο σὲ σερβιτόρο, ἀπὸ προστήθιο σὲ προστήθιο, πλουτίζοντας μὲ νέες δεξιόστροφες μαγεῖες τις μαρκιονικὲς ὁρμόνες τοῦ παραγγέλλοντος καὶ ἡ ὁποία ὅταν ἔφτανε στὸν μπουφὲ ἦταν : « Ἕνα λεμόνι-seltz γιὰ τὸν μεγάλο στο 128». Ναί, βέβαια ήταν σημαντικότατοι οἱ φέροντες φράκο. Σοβαροί κύριοι στὰ restaurants τῶν σταθμῶν, νὰ τοὺς πάρεις κι αὐτοὺς στὰ σοβαρά, ἔδιναν παραγγελία με τέλεια σοβαρότητα · « ἕνα ὀσσομποῦκο με ριζότο ». Καὶ αὐτοὶ μὲ πρόθυμα νεύματα συναινοῦσαν. Πλήρως κύριοι τῶν διανοητικῶν ἱκανοτήτων οἱ μὲν καὶ οἱ δέ. Ὅλοι θεωροῦνταν ἄξιοι ὑπόληψης : καὶ μεταξύ τους ὑπῆρχε μεγάλη αλληλοεκτίμηση.
Leave a Reply