Η μικρή «ιδιοτροπία» του ψυχολόγου μου, είναι η παρατήρηση πως δεν μιλάω για εμένα, αλλά για άλλους. Λέει πως με μαθαίνει μέσα από τους άλλους. Όλοι έχουμε τη φωλίτσα μας – η δικιά μου είναι η αποσύνδεση, εάν χρειαστεί. Δεν έχω ιδέα τι θα γίνει εάν μείνω «παρούσα» ψυχικά στο λεγόμενο δύσκολο, αλλά η ιστορία δείχνει πως δεν το κάνω – συνήθως κάνω κάποιο αστείο.
Σε μια συνεδρία λοιπόν, ενώ αφηγούμουν, ο ψυχολόγος γέλασε και με διέκοψε. Επειδή δεν είχα συνηθίσει σε τέτοιες αντιδράσεις πάγωσα λίγο. Τελικά, είπε, πως η αρχική του ερώτηση αφορούσε το πώς νιώθω σχετικά με ένα ζήτημα και αντί να του απαντήσω ευθέως, παρασύρθηκα και του έφερα σα παράδειγμα έναν ήρωα από τη λογοτεχνία που οι καταστάσεις μας έμοιαζαν, άρα «νιώθουμε» το ίδιο.
Το ζήτημα της αποσύνδεσης ποτέ δεν μου φάνηκε τόσο άσχημο, είναι ένα ακόμα εργαλείο από τα πολλά που φτιάχνουμε, ώστε να συνεχίσουμε να υπάρχουμε. Μάλιστα, όσο πιο πολύ χρόνο περνάμε με τα εργαλεία μας, τόσο καλύτερα τα φτιάχνουμε, τόσο καλύτερα τα μασκαρεύουμε, τόσο καλύτερα ονόματα τους δίνουμε.
Η Καβάν απασχολείται με τρία πρόσωπα: Τον κακό φύλακα, τον εμμονικό αφηγητή και το εύθραυστο, ανώνυμο κορίτσι που διαλύεται ξανά και ξανά ανάμεσα σε αυτούς τους δύο – αλλά ανάμεσα σε τόσους «άλλους»: άλλους ανθρώπους, άλλες συνθήκες, άλλα σύμπαντα. Το εύθραυστο κορίτσι με το πορσελάνινο δέρμα και τα ανοιχτόχρωμα μαλλιά, όπως την έπλασε η Καβάν, κρύβεται από τον αφηγητή, «σπάει» κάτω από τις φροντίδες του φύλακα και όλο δραπετεύει, όμως κάθε πόρτα που ανοίγει κρύβει διαφορετικά, αλλά ίδια, βασανιστήρια.
Κάνουμε λάθος, νομίζω, εάν ταυτίζουμε την Καβάν με τον αφηγητή. Οι συγγραφείς παρατηρούν όσα έχουν γίνει, όσα δεν έχουν γίνει, όσα θα μπορούσαν να γίνουν, όσα ποτέ δεν θα μπορούσαν να γίνουν και όλα τα ενδιάμεσα. Ταυτόχρονα, όλα τα παραπάνω τα ανασυνθέτουν κάθε φορά από την αρχή και τα «δίνουν» σε διαφορετικούς χαρακτήρες. Φυσικά, κάθε πόρτα οδηγεί στο βλέμμα αυτού που γράφει, αλλά πρόκειται για ένα βλέμμα που γεννιέται με πεθαίνει μαζί με τον εκάστοτε ήρωα. Τουλάχιστον αυτό πιστεύω· πως η Καβάν έγινε καλύτερη στο να παρατηρεί τους βασανιστές της και τους κόσμους που κλείνουν, στιγμές πριν καταφέρει να αποδράσει, παρά την ίδια. Παρατηρεί από μακριά το μυαλό της να αποτυγχάνει να τη σώσει, ενώ είναι παντοδύναμο με τόσους άλλους τρόπους· τόσο παντοδύναμο που κάνει φιγούρα με το ατελείωτο μεταμοντερνιστικό, δυστοπικό της σύμπαν.
Η Καβάν καταφέρνει να χτίσει έναν αφηγητή μίλια μακριά από την ίδια, αλλά τον ξέρει καλά· είναι σαν μια κόρη που την έχει βασανίσει η μητέρα της, η οποία αντί να γράφει για το πώς είναι να μεγαλώνεις χωρίς να σε αγαπούν, γράφει για τον εκνευρισμό της μητέρας που κουράζεται να μεγαλώνει μια κόρη την οποία δεν αγαπά – αυτό το παράδειγμα είναι γειτονικό από αυτό που οι περισσότεροι ήδη σκέφτεστε: Γράμματα στον πατέρα, από τον Κάφκα. Καβάν, Κάφκα, δίπλα – δίπλα στο ράφι. Ο Κάφκα μέσα στο αδιέξοδο του εαυτού, η Καβάν μέσα στο αδιέξοδο των άλλων και οι δύο χτίζουν και κυνηγιούνται στο «γραφειοκρατικό» σύμπαν χωρίς Θεό.
Ο Πάγος μού θύμισε πολύ και το I’m Thinking of Ending Things, όπως το κινηματογράφησε ο Charlie Kaufman, μαζί με το possession του Żuławski. Λογικό είναι να μας θυμίσει πολλά, γιατί περισσότερο βιώνεται παρά διαβάζεται.
Η Καβάν δεν υπακούει στους κανόνες της συμβατικής αφήγησης και ο Πάγος «λειτουργεί» περισσότερο σαν μια παρατεταμένη κατάσταση, σαν ένα ψυχικό τοπίο που καταρρέει αργά, μαζί με τον κόσμο που το περιβάλλει.
Ενώ το βλέμμα μου έτρεχε, στάθηκε εδώ: «Με έναν παράδοξο τρόπο, η πλασματική αίσθηση του εξωτερικού κόσμου έμοιαζε με προέκταση του διαταραγμένου ψυχισμού μου.»
Η Καβάν στήνει ένα σύμπαν όπου ο εξωτερικός όλεθρος και η εσωτερική αποσύνθεση δεν ξεχωρίζουν πια: ο παγετώνας που προελαύνει δεν είναι απλώς περιβαλλοντική απειλή ή επιστημονικοφανές εύρημα, αλλά μια υλική μορφή φόβου, εμμονής, εξάρτησης και βίας.
Η αναζήτηση της εύθραυστης γυναίκας με τα ανοιχτόχρωμα μαλλιά δεν εξελίσσεται ποτέ σε ηρωική αποστολή σωτηρίας. Αντίθετα, γίνεται ένας καθρέφτης της σκοτεινής επιθυμίας του αφηγητή, της ανάγκης του να κατέχει, να ελέγχει, να «προστατεύει» ακόμη και εις βάρος αυτού που υποτίθεται ότι αγαπά. Οι ρόλοι μετακινούνται διαρκώς: θύτης και θύμα, σωτήρας και δεσμώτης, παρατηρητής και διώκτης μπλέκονται σε ένα αξεδιάλυτο σχήμα, όπως ακριβώς συμβαίνει και στα όνειρα ή στους εφιάλτες.
Η γλώσσα της Καβάν είναι υποβλητική χωρίς να γίνεται επιδεικτική. Οι εικόνες της, λευκές, εκτυφλωτικές και παγωμένες, έχουν μια παράδοξη ομορφιά που ανησυχεί, και αγχώνει εντός της αστάθειας, στην οποία ο χρόνος διαστέλλεται και συρρικνώνεται, οι τόποι εμφανίζονται και εξαφανίζονται, οι μυθολογίες του φιόρδ ξεδιπλώνονται, ξένες μορφές από ξένες πόλεις συνεχίζουν τις τελετουργίες τους (ανάμεσα σε Dogville και White ribbon), όλοι τους, ψεύτικοί αλλά αληθινοί, ενώ ο αναγνώστης καλείται να παραδοθεί σε μια αφήγηση που αρνείται πεισματικά να του προσφέρει. Τι; Βεβαιότητες και λογική.
Πίσω από τον Πάγο φαίνεται η Καβάν, μακριά από το όνειρο τού να την καταλάβουν. Εδώ, η πιο άγρια φιλοδοξία της είναι να «αντέξουν» την ονειρική και σκοτεινή εμπειρία της, αυτή του να ταξιδεύεις πάντοτε δυστυχισμένη.
Leave a Reply