Ας λάβει υπόψη του ο αναγνώστης πως αυτά τα κείμενα δεν θα μπορούσαν να κρίνουν, ούτε να παρουσιάσουν τα βιβλία. Η υποκειμενική φύση της ανάγνωσης, η οποία σε μεγάλο βαθμό επηρεάζεται από συναισθήματα, τα οποία ακολουθούν τον δικό τους Θεό, τη δικιά τους σειρά και τις δικές τους ορέξεις, φέρνουν αντιμέτωπη τη γραφιά με τα όρια του εαυτού της.
Άρα, αγαπητέ αναγνώστη, πρόκειται για ένα κείμενο που εμπεριέχει μονάχα σκέψεις που η δύναμη του βιβλίου γέννησε, που είτε περιορίζονται στην παρατήρηση των αφηγηματικών γοήτρων της εποχής (για παράδειγμα, το έργο φιλοξενεί λόγια από το Μάκβεθ & τη Βίβλο και αυτά τα λόγια πάνε από στόμα χαρακτήρα σε στόμα χαρακτήρα, προκειμένου ο συγγραφέας (Άκτον Μπελ) να συστήσει στο κοινό του τους χαρακτήρες των ηρώων του, εμμέσως μέσα από δημοφιλή βιβλία), είτε διαφορετικές σκέψεις που αναγκάζουν τη γραφιά να συγκρίνει την ένοικο του Γουάιλντφελ Χολ με άλλες ενοίκους διαφορετικών χολ κι έτσι να αποτύχει να συγκρατήσει τον εαυτό της από το να μετρήσει πολλές ομοιότητες στα κεντρικά πρόσωπα του έργου με πρόσωπα του σήμερα, παρά το ότι αιώνες έχουν μεσολαβήσει.
Σχετικά με τους επικριτές του δεύτερου μέρους (σύγχρονες σκέψεις), θα χρειαστεί να ζητήσει η γραφιάς την ευγενική τους επιείκεια και να τους θυμίσει πως ο Άκτον Μπελ πιθανό να εκτιμούσε αυτή τη σύνδεση, μιας και ο ίδιος φαίνεται να έριξε ιδρώτα και μελάνι, προσπαθώντας (με κάθε επιτυχία) να χαρτογραφήσει τις λεπτότερες ψυχικές ίνες των ηρώων του και στη φαντασία του αναγνώστη να τους φέρει στη ζωή, άρα, μιας και δεν μιλάμε για καρικατούρες, αλλά για δομημένες προσωπικότητες του 19ου αιώνα όπου παλεύουν και βασανίζονται προσωπικά και κοινωνικά, ίσως ο συμπαθής αναγνώστης αναλογιστεί τις δικές του μάχες και των κοντινών του. Ποια είναι η φύση αυτού του πολέμου; Μήπως πρόκειται για γερά δομημένους κοινωνικούς και πολιτικούς κόμπους από τους οποίους οι ανθρωπότητα πνίγεται εντός των τριχών των εξαναγκαστικών δεσμών;
Ίσως συμφωνήσει ο αναγνώστης λοιπόν, πως τα βιβλία ούτε κρίνονται, ούτε παρουσιάζονται, μονάχα υπακούμε συλλογικά πως, κάτι από αυτά τα δύο συμβαίνει, για λόγους κοινωνικής ευγένειας. Στην περίπτωση που αναζητηθεί η γυμνή πλευρά των λέξεων, ίσως, ο αναγνώστης μπορεί να συναντήσει τη γραφιά στις παρυφές των νοημάτων, όπου προτείνεται πως τα βιβλία, απλώς, διαβάζονται και κάποιες φορές συζητούνται εντός ενός φάσματος – το φάσμα της τόλμης!
Δεν απαιτεί άραγε τόλμη, να επιτραπεί στη γράφουσα να επιτρέψει στην αρλεκίνισσα μέσα της να παριστάνει πως η ανάγνωση διασώζει και στοιχεία προβληματισμού και μελέτης τα οποία ακούσια ξεπετάγονται στο μυαλό, εάν ο αναγνώστης επηρεαστεί βαθιά από μια ιστορία;
Αφού βγάλαμε αυτό το ζήτημα από τη μέση, ευγενικά θα συμφωνήσει ο αναγνώστης στην παρουσίασή του έργου με όρους παθιασμένης ελευθερίας, που έχουν τη δύναμη να θυμώσουν αλλά και να ενθουσιάσουν.
Από την αρχή, ο αναγνώστης καταπιάνεται με την εξής ευχάριστη δυσκολία: με την εσωτερική πάλη του Γκίλμπερτ Μάρκαμ, ο οποίος βερθερικά βασανίζεται σχετικά με την τιμή της Χέλεν Γκρέιαμ. Ο άνδρας βρίσκει τον εαυτό του στη ευαίσθητη θέση να έχει ερωτευτεί την όμορφη χήρα, μητέρα ενός πεντάχρονου αγοριού, η οποία ενώ ανταποκρίνεται στη φιλία του, μένει διστακτική στο να του παραχωρήσει περισσότερα πλεονεκτήματα στη μεταξύ τους παρέα.
Παρά το ότι το έργο είναι γραμμένο από άνδρα (είπαμε, ο κύριος Άκτον Μπελ), οι συνθήκες στις οποίες οι ήρωες καταλήγουν, θυμίζουν αρκετά το λεγόμενο trend «written by women». Ο κύριος Μάρκαμ δεν είναι μπερδεμένος, δεν είναι δεσμευμένος, ούτε είναι ανέντιμος. Συνεπώς, όταν η μικρή επαρχιώτική πόλη Γιόρκσιρ καλείται να υποδεχθεί στους κοινωνικούς της κόλπους τη Χέλεν Γκρέιαμ, δεν μπορούν παρά να σκανδαλιστούν με την απουσία πληροφοριών από πλευράς της – ποιος είναι ο πατέρας του παιδιού της; – ποια είναι η περιουσία της; – Τότε, ο Μάρκαμ αναγκάζεται να προστατεύσει την τιμή της. Ήδη από αυτό το μικρό θετικό ένστικτο προς τη Χέλεν, ο Γκίλμπερτ Μάρκαμ εναντιώνεται στην ήδη ανελέητη συκοφαντία μιας αιχμηρής κοινότητας κι έτσι ο Μπελ αποκαλύπτει τις προθέσεις του: Ένας κεντρικός του ήρωας θεωρεί πως οι υποθέσεις μιας γυναίκας που μένει μόνη της, είναι αυστηρώς δικές της.
Αγαπητέ αναγνώστη, γνωρίζει η γραφιάς πως μακρηγορεί, ωστόσο, δεν σε βρίσκει σύμφωνο, πως αυτή η διακριτικότητα που προτείνει ο Μπελ στους ήρωες, ακόμα δεν έχει επιτευχθεί στις μικρές μας, σύγχρονες κοινωνίες; Ποια είναι η τελευταία φορά που ο αναγνώστης υπήρξε μάρτυρας σε κάποια περίπτωση όπου η γυναικεία τιμή σερνόταν στις λάσπες και κάποιος αντέδρασε με πείσμα; Κάποιος άνδρας που να μη φοβηθεί να προσβάλει τις αναιδείς τακτικές των μικρόψυχων, φοράει γοργά το πανωφόρι του χωρίς να καταδέχεται να μοιραστεί ξανά μαζί τους άλλο βλέμμα και κρασί, αποχωρώντας, αφήνοντας πίσω του μονάχα τον κρότο τις πόρτας; Ίσα-ίσα, η γραφιάς συχνά παρατηρεί πως η μικρή μας κοινωνία αναλώνεται σε αστήρικτες φήμες και απαίσιους χαρακτηρισμούς προς τις γυναίκες, ενώ οι μόνες που κόβονται για τη γυναικεία τιμή, είναι οι ξιπασμένες φεμινίστριες. Αναγνώστη! Είναι χρέος μου να σου θυμίσω πως ακόμα ο Γκίλμπερτ Μάρκαμ δε γνώριζε τίποτα για τις πράξεις της Χέλεν Γκρέιαμ – δεν ζήτησε αποδείξεις σχετικά με το πόσο έντιμη είναι ή δεν είναι, μιας και το ζήτημα που θίγεται είναι το γυναικείο δικαίωμα “to be whoever the fuck she wants” (σημ. επιλεχθεί η αγγλική προκειμένου να προσεγγιστεί όσο το δυνατόν πιο πιστά το ύφος του πρωτότυπου κειμένου.)
Λοιπόν, όταν έφτασε ο κόμπος στο χτένι και η Χέλεν Γκρέιαμ διαπίστωσε πως είναι αναγκασμένη να αποκαλύψει την ιστορία της στον κύριο Μάρκαμ, μιας και ο ίδιος ήταν τόσο ευγενικός και πιστός της φίλος που ουδέποτε λύγισέ από τις κακές γλώσσες, του εμπιστεύεται το ημερολόγιο της, στο οποίο έγραφε από κοριτσάκι με συνέπεια.
Μέσα από αυτή την εγκιβωτισμένη αφήγηση ο αναγνώστης μαθαίνει μέσα από τα μάτια του καλού Μάρκαμ πως η Χέλεν είχε παντρευτεί έναν αλκοολικό, απαίσιο άνδρα. Στην αρχή ήταν γοητευτικός και με ζωντανό χιούμορ, αλλά από πάντα αλαζονικός. Ακόμα, του έλειπε η λεγόμενη «στέρεη σοβαρότητα» την οποία η Χέλεν αναζητούσε μέσα του, σίγουρη για τον εαυτό της, πως θα την εμπνεύσει.
Το ημερολόγιο είναι βασανιστικό για τόσους λόγους… Αρχικά, ο διορατικός Άκτον Μπελ περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια τις επιλογές των γυναικών της εποχής. Η περίπτωση της Χέλεν, για τα δεδομένα της εποχής, δεν ήταν καν τόσο φριχτή – Μετά τον θάνατο της μητέρας της, ο πατέρας της παραιτήθηκε από τα όποια πατρικά στοιχεία και την παρέδωσε στη θεία και τον θείο της. Και οι δύο υπήρξαν συνεννοήσιμοι χαρακτήρες, έχοντας αρκετή εμπιστοσύνη στην κρίση της Χέλεν. Ωστόσο – έπρεπε να παντρευτεί. Η θεία και η Χέλεν συμφωνούσαν πως η μεγαλύτερη αρετή ενός συζύγου είναι η εντιμότητα. Αυτό που σήμερα λέμε η μια στην άλλη: τουλάχιστον όμως, ναι μεν αλλά, είναι καλό παιδί – μέχρι που έρχεται η συνειδητοποίηση πως το ανδρικό κοινό υποφέρει από τέτοια μεγαλόψυχα συμπεράσματα, οπότε επαναστατεί, αναδεικνύοντας τον εαυτό του ως «κακό», εις βάρος της όποιας κουτής ευεργέτιδάς του.
Ένας γέροντας κάνει πρόταση γάμου στη Χέλεν, το λεγόμενο σύγχρονο «προσβλημέντο» μιας και της αναφέρει πως είναι πρόθυμος να παραβλέψει τα ελαττώματά της. Έτσι η Χέλεν απαντάει πως του αξίζει κάποια καλύτερη από την ίδια.
Δυστυχώς η Χέλεν δεν μπορεί να κρυφτεί από τον αναγνώστη ο οποίος ήδη ξέρει πως είναι ερωτευμένη με το κατακάθι, τον μελλοντικό της σύζυγο: Άρθουρ Χάντινγκτον. Για τη γραφιά ήταν τουλάχιστον επίπονο να διαβάζει ξανά και ξανά τη Χέλεν να αναφέρει πως μπορεί να τον καθοδηγήσει, σώσει, βελτιώσει και άλλα σαχλά, όπως ότι η αγάπη μπορεί να δημιουργήσει ένα επανορθωτικό πλαίσιο, ανώτερο από όλα τα άλλα. Μήπως η γραφιά έχει διαβάσει πολλά τέτοια βιβλία τα οποία τελικά κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό; Τέλος πάντων –
Οι σελίδες που ακολουθούν περιγράφουν το σπάσιμο κάθε μικρής ελπίδας στην καρδιά της Χέλεν, μέσα από εξαίσια ψυχογραφήματα των συζητήσεων, συναρπαστικά θα έλεγε κανείς, όπου ο Άρθουρ Χάντινγκτον, μεθοκοπάει και απολογείται, βρίζει και απολογείται, γίνεται άξεστος και απολογείται, της τα φοράει και απολογείται – πρόκειται λοιπόν η Χέλεν να διαλύσει την κακιά συνήθεια της εποχής της – οι γυναίκες να χάνουν ολόκληρη τη ζωή τους τυραννισμένες και αηδιασμένες από τους αναγκαστικούς τους ρόλους, κι επειδή ο Άκτον Μπελ γνώριζε πως η ελευθερία των γυναικών είναι κάτι το επαναστατικό, συνεπώς μακρηγορεί χρήσιμα, δυστυχώς βέβαιος, πως κατά μια έννοια η απόφαση της Χέλεν Γκρέιαμ, να εγκαταλείψει τη συζυγική εστία, θα την οδηγήσει στο δικαστήριο του αναγνώστη. Άρα, το ημερολόγιο έχει και χαρακτήρα απολογίας, όχι από τον κακοποιητή σύζυγο, αλλά από την κακοποιημένη γυναίκα, μιας και η άποψη πως όφειλε να μείνει κοντά του, ή να διάλεγε καλύτερο σύζυγο, ή γιατί δεν έφυγε νωρίτερα, ήταν της μόδας – ευτυχώς τώρα έχουμε απαλλαχθεί από τέτοιες δηλητηριώδεις σκέψεις και οι γυναίκες δεν χρειάζεται να δίνουν εξηγήσεις πουθενά~
Ενώ η Χέλεν Γκρέιαμ έχει κάποια πουριτανιστικά θετικά στοιχεία, όπως ότι υπομένει το ντιμπέιτ με τον κάθε βλάκα, και ανέχεται έναν σύζυγο που ανταγωνίζεται μέχρι και τον Ιησού Χριστό αλλά και τον ίδιο του τον γιό στην καρδιά της, έχει και πολλά σύγχρονα θετικά στοιχεία, όπως το λεγόμενο female rage. Η Χέλεν είναι ιδιαίτερα αυθεντική και έχει πίστη στη δύναμη του διαλόγου και στην αξία του εαυτού της, άρα αφού ανεχθεί μια σειρά από πράγματα, αποφασίζει πως το να είσαι γυναίκα, σημαίνει πως επιτρέπεται ο θυμός. Πως το να είσαι γυναίκα, σημαίνει πως όταν κάποιος σε προσβάλει δεν είναι αρετή να τον συγχωρέσεις. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, θα τον συγχωρούσες μόνο επειδή τον φοβάσαι και επειδή νιώθεις λιγότερή του. Το να είσαι γυναίκα σημαίνει πως αξίζεις όσο κι ένας άνδρας κι εάν ο άνδρας αποφασίσει να αιματοκυλιστεί για την τιμή του, ίσως να επιτρέπει στη γυναίκα από τον εαυτό της να υπερασπιστεί τη δικιά της τιμή με όποιον τρόπο κρίνει καταλληλότερο και ασφαλέστερο.
Μα ναι! Δεν δίνει λόγο σε κανέναν πέρα από τη δικιά της συνείδηση η οποία της λέει πως δεν είναι τρόπος αυτός να ζει – ελπίζοντας η συνείδηση του αλλού να ευθυγραμμιστεί με την ηθική και την τιμιότητα.
Ο Άρθουρ Χάντινγκτον διαρκώς της λέει πόσο τον βλάπτει με την αυστηρότητά της. Εάν ζούσε στο σήμερα θα της έλεγε να μην παίρνει τον εαυτό της τόσο σοβαρά, μιας και η γυναικεία ψυχή δεν είναι ανθρώπινη, αλλά κατασκευασμένη από μια μαγική ουσία, κάτι ανάμεσα σε παιδί και ζώο, όπου το ευτυχές πλάσμα είναι αρκετά έξυπνο ώστε να εκτιμήσει την αντρική γοητεία, αλλά και αρκετά αφελές ώστε να μην την αμφισβητεί. Άραγε, αγαπητέ αναγνώστη, τι πλάσμα είναι εκείνο που δεν πεισμώνει, δεν αηδιάζει, δεν μισεί, παρά μόνο εξυπηρετεί την ακούραστη χαρά της από την ευτυχία που φέρει στην αντρική της συντροφιά; Είναι ανθρώπινο πλάσμα, όσο ήταν αυτό που η πρώτη του μορφή ήταν το πλευρό που αποκολλήθηκε για να του κάνει παρέα. Γι’ αυτό άλλωστε χρόνια τώρα διατηρείται η διαπραγμάτευση του εάν η παραπάνω ιστορία είναι αφηγηματικό αστείο ή πραγματικότητα – εάν είναι μια μαγική πραγματικότητα, η Χέλεν όχι μόνο δεν θα εγκατέλειπε τον Άρθουρ, αλλά ίσως να θεωρούσε πως οι προσβολές του τη βοηθούν να γίνει πιο …ανθρώπινη.
Μια τέτοια αθώα ανάλυση δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί ποτέ, ωστόσο η γράφουσα δεν επιθυμεί να εκμεταλλευτεί την καλή διάθεση του αναγνώστη παραπάνω, ωστόσο ας της επιτραπεί ένα τελευταίο σχόλιο: ευτυχώς που το βιβλίο γράφτηκε από τον κύριο Άκτον Μπελ κι όχι από το μυθικό υβρίδιο γυναίκα-συγγραφέα, διότι αυτό θα το καταδίκαζε ως «γυναικεία λογοτεχνία», ενώ σε πολλά ζητήματα οι λεπτές ειρωνείες δεν βλέπουν μονάχα μπροστά από τον καιρό του, αλλά μπροστά κι από τον δικό μας, λαμβάνοντας υπόψη, πως οι αλλαγές εποχών δεν υπόσχονται πάντοτε κάτι παραπάνω – συχνά είναι απλώς οι εποχές που βασανιστικά αλλάζουν.
Leave a Reply