Τα αναγνωστικά ταξίδια με τον Ρολάν Μπαρτ είναι σαν ποιητικός πονοκέφαλος. Δύσκολα, αλλά αδύνατο να μην γοητεύσει με το μυαλό του, έστω και λίγο, τον αναγνώστη.
«Η γλώσσα που μιλώ μέσα μου δεν είναι του καιρού μου· είναι εκτεθειμένη, από τη φύση της, στην ιδεολογική υποψία· πρέπει λοιπόν με τούτη να παλαίψω. Γράφω γιατί δεν δέχομαι τις λέξεις που βρίσκω: γράφω αφαιρετικά. Και ταυτόχρονα, α υτή η προτελευταία γλώσσα είναι η γλώσσα της απόλαυσής μου: διαβάζω βραδιές ολάκερες Ζολά, Προύστ, Ιούλιο Βερν, τον Μόντε Χρίστο, τις Αναμνήσεις ενός περιηγητή και καμία φορά και τον Julien Green. Αυτή είναι η απόλαυσή μου, όχι όμως και η ηδονή μου: ετούτη δεν έχει πιθανότητα ναρθει παρά μόνο με το καινούριο απόλυτο, γιατί μονάχα το καινούριο τραντάζει (εξασθενίζει) τη συνείδηση (εύκολο; Καθόλου: εννιά φορές στις δέκα το καινούριο δεν είναι παρά το στερεότυπο του νεοτερισμού)».
Ο Μπαρτ παρατηρεί (στον εαυτό του) και αναλύει τον ερωτικό χώρο που δημιουργεί ο συγγραφέας, ανάμεσα στο απολαυστικό κείμενο και το ηδονικό κείμενο, αυτό που προκαλεί έρωτα και πλήγωμα στον αναγνώστη τον οποίον και ο συγγραφέας αναζητάει, μιας και γράφει πριν βρει τον αναγνώστη. Διακρίνοντας την ευχαρίστηση και την ηδονή, ο Μπαρτ διαχωρίζει ότι η απόλαυση μπορεί να εκφραστεί, σε αντίθεση με την ηδονή. Ο κριτικός ασχολείται με την απόλαυση γιατί η ηδονή είναι υπόθεση του παρελθόντος και του μέλλοντος, ενώ η απόλαυση είναι υπόθεση του παρόντος. Μιλάει για την απόλαυση του κειμένου ως αξία φτασμένη στο λαμπρό ύψος του σημαίνοντος. Είναι μάλιστα έξυπνος ο παραλληλισμός μεταξύ σεξουαλικής απόλαυσης και αναγνωστικής απόλαυσης. Από την αγόρευση της αρχαιότητας μέχρι τη μεταμοντέρνα κριτική του κειμένου, ο Μπαρτ βρίσκει κοινό έδαφος με τον αναγνώστη στην ίδια κοινή ιδιότητα: στη θέση, στην ευφορία της ανάγνωσης.
Η μετάφραση του κειμένου σίγουρα θα ήταν μια ενδιαφέρουσα πρόκληση και κάπου μέσα στις έννοιες «λιγόνομαι», «σαλιαρίζω», «λογόσφαιρα» και το προσωπικό μου αγαπημένο «σταυροειδούς στροφέα», μπορούν να δημιουργηθούν κενά, αλλά όπως και να έχει το συνολικό μήνυμα περνάει.
ΥΓ. Αναγνώστη, εάν σε ενδιαφέρει το «Η απόλαυση του κειμένου» του Μπαρτ, μπορείς να το συνοδεύσεις με το «Η λογοτεχνία και το κακό» του Μπατάιγ.
Leave a Reply