Είναι ο Χέρμαν Μέλβιλ ο σπουδαιότερος συγγραφέας;
Ο Μέλβιλ θαλασσογραφεί μέσα στο στοιχείο του· αλμύρα, ατελείωτο μπλε και καράβια, καθώς μας αφήνει με το τελευταίο του έργο, το οποίο θεωρούσε ημιτελές. Πρόκειται για το ‘Μπίλλυ Μπαντ’, τον εντυπωσιακά όμορφο ναύτη, ο οποίος στρατολογείται σε ένα αγγλικό πολεμικό πλοίο στο τέλος της Γαλλικής Επανάστασης.
Προσωπικά, το βίωσα σαν λογοτεχνικό μυστήριο και επαναλάμβανα σελίδες συχνά, αλλά και πάλι, δεν μπορώ να μιλήσω με αυτοπεποίθηση. Λίγο η ναυτική ορολογία, λίγο η πένα του Μέλβιλ με τη φυσικότητα λόγου, αναδύεται η αγωνία για την πορεία του Μπίλλυ Μπαντ, όπως κάποιος τρίτος θα παρακολουθούσε τα γεγονότα σαν ξένος, σαν φάντασμα στο κατάστρωμα. Για την ακρίβεια, η οπτική της νουβέλας είναι ένα σημαντικό εργαλείο, γιατί ένα από τα ταλέντα της αφήγησης του Μέλβιλ είναι τα αναρίθμητα διαφορετικά ψυχογραφήματα, έστω και σύντομα, από μούτσο σε κυβερνήτη. Βλέπει μέσα στη ψυχή που μόλις δημιούργησε και μάλιστα έχει τις λέξεις να πείσει τα μάτια που τρέχουν στις σελίδες του, πως όσα έγραψε πριν πεθάνει, πράγματι συνέβησαν και απλά έτυχε να μην γραφτούν αλλού.
Το έργο ασχολείται με τη σημασία της δικαιοσύνης, την ελευθερία και την εξουσία, φέρνοντας καφκικές νότες στην επιφάνεια. Όπως και στο σύμπαν του Κάφκα, όπως και στον Μπάρτλμπυ, δεν υπάρχει Θεός, πέρα από την θεσμική μηχανή που ανατροφοδοτεί μόνο τον εαυτό της και οι δεσμοφύλακές της είναι θύματα, όπως και τα κρεμασμένα θύματα από τα χέρια τους. Η κρατική μηχανή, αποκτά σχεδόν υπερφυσικά χαρακτηριστικά, γιατί το ανθρώπινο μυαλό περιορίζεται στο να συμπεριλάβει όλη την διαφθορά που έχει γεννήσει από την αρχή του είδους του μέχρι σήμερα.
Ο ναύτης ενσαρκώνει την ομορφιά, την πηγαία πνευματική έλξη και την καλοσύνη, μέσα σε ένα ήδη υπάρχον διεφθαρμένο θαλασσινό μικρόκοσμο, σαν τον Ιησού των ναυτικών, προκαλώντας αντιπαλότητα και διλήμματα ηθικής και ταξικής φύσης. Για τον Μέλβιλ ίσως είμαστε ακόμα πρωτόγονοι και δεν ενδέχεται το συγκεκριμένο βιβλίο να ‘κλείσει’, νομίζω πως είναι φτιαγμένο για να χάσκει πάντοτε, σαν την κραυγή του Μουνκ, θυμίζοντάς μας μερικές πολύ συγκεκριμένες ασχήμιες.
Leave a Reply